انقلاب صنعتی چهارم؛ ماهیت، تهدیدها و فرصت ها*

روند ظهور انقلاب صنعتی چهارم یا industry 4.0 با مشخصه ترکیب فناوری های چندگانه از مدت ها قبل آغاز شده و دولت ها و ملت ها راهی جز بررسی دقیق مولفه های آن، کسب آمادگی برای استفاده از فرصت ها و مقابله با تهدیدهایش ندارند.
 
به گزارش فاوانیوز به نقل از ایرنا، جهان ما محمل هرروزه تغییرات است، تغییراتی که همزمان فرصت هایی را پیش رو می گشایند و تهدیدهایی را در برابر ما ظاهر می کنند. مفهوم انقلاب یکی از همین تغییرات است، انقلاب هایی که گاه تاثیرگذاری آنها و بررسی این تاثیرات به زمان زیادی لازم دارد. از مهم ترین انقلاب هایی که بشر به خود دیده است و همه کره خاکی را تحت تاثیر قرار داده، انقلاب های صنعتی است.
***گذری بر سه انقلاب صنعتی پیشیناولین انقلاب صنعتی در سال ۱۷۸۴ ابتدا در انگلیس، سپس در اروپا و آمریکا به وقوع پیوست. انقلابی که توسعه ماشین بخار در وقوع آن نقشی اساسی داشت و حاصل در اختیارگیری نیروی مکانیکی و استفاده از آن برای مکانیزاسیون صنعت و کارخانه ها بود. انقلاب دوم صنعتی اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم (۱۸۷۰) با تحول در تولید محصولات صنعتی ظهور کرد. استفاده از نیروی برق مهم ترین شاخصه انقلاب صنعتی دوم به شمار می آید. انقلاب دیجیتال هم نامی است که می توان به انقلاب صنعتی سوم داد، این انقلاب که در دهه ۷۰ قرن بیستم میلادی به وقوع پیوست با ظهور ابزارآلات الکترونیکی و ریزپردازنده ها همچنین رایانه ها و ارتباطات الکترونیکی و توسعه انرژی های نو مانند انرژی هسته ای همراه بود. این فناوری نو به تولید ابزارآلات خرد منجر شد که در فناوری های مختلفی؛ چون هوافضا، زیست فناوری، نانو و دیگر فناوری ها کاربرد داشتند. این انقلاب به دوره ای از اتوماسیون بیشتر در تولید منجر شد که حاصل دو اختراع بود: پی ‌ال ‌سی ها (Programmable Logic Controller) یا کنترل‌ گر منطقی برنامه‌ پذیر رایانه کنترل‌ گر و ربات ها.
***انقلاب صنعتی چهارم indusrty 4.0انقلاب صنعتی چهارم با آغاز قرن بیست و یکم میلادی ظهور کرد، در بستر انقلاب دیجیتالی خود را سامان داد و اولین انقلاب صنعتی است که در یک پدیده فناوری نوین؛ یعنی دیجیتالی شدن ریشه دارد و نه در ظهور انرژی های نو مانند دیگر انقلاب ها. از ویژگی های انقلاب صنعتی چهارم وجود اینترنت همراه و فراگستر، حسگرهای کوچک تر و نیرومندتر ارزان تر و هوش مصنوعی و یادگیری ماشینی است.شاید یکی از تفاوت های این انقلاب صنعتی را با دیگر انقلاب ها بتوان همزمان بودن تکامل و پیشرفت این انقلاب با ملموس بودن و بررسی همزمان روند تکامل آن عنوان کرد؛ زیرا در انقلاب های پیشین پس از ایجاد تحول به بررسی و پی بردن به نتایج آن پرداخته می شد؛ ولی انقلاب صنعتی چهارم از بدو تولد در آغاز قرن حاضر روز به روز در حال پیشرفت و نزدیک شدن به اهداف اولیه است.انقلاب صنعتی چهارم برعکس انقلاب های پیشین به صورت چندوجهی و نه به صورت خطی در حال تکامل است، این انقلاب نتیجه جهان پیچیده و بسیار ژرف و به هم پیوسته امروز ماست. همچنین انقلاب صنعتی چهارم بر انقلاب دیجیتالی ساخته می شود و فناوری های چندگانه ای را ترکیب می کند که به جابه جایی های پارادایمی بی سابقه ای در جهان اقتصاد، کسب و کار، جامعه و فرد منتهی می شود. این انقلاب شامل تحول همه سیستم ها در فرا کشورها، شرکت ها صنایع و جامعه است. در این انقلاب فناوری های نوپدید و اختراعات گسترده پایه، بسیار پرسرعت تر و گسترده تر از انقلاب های پیشین انتشار می یابند.بنابراین سرعت، گستردگی و ژرفا و تاثیر سیستمی بخشی از دلایل رویداد انقلاب صنعتی چهارم هستند. اینترنت اشیا/IOT، داده های عظیم/big data، هوش مصنوعی، چاپ سه بعدی، رباتیک و مکاترونیک، فناوری های پوشیدنی و قابل کاشت، فناوری بلاک چین، رایانش ابری و واقعیت افزوده یا مجازی بخشی از مولفه های این انقلاب صنعتی به شمار می آیند.نتیجه تحول و پیشرفت در زمینه های مذکور دستیابی به هوشمندسازی در زمینه های شهری، صنعتی، کشاورزی، حمل و نقل، بهداشت و درمان و دیگر حوزه هاست.
***تهدیدها و فرصت های انقلاب صنعتی چهارم برای جوامعانقلاب صنعتی چهارم طیف گسترده ای از تغییرات را برای جوامع بشری پدید خواهد آورد و دولت ها و مراکز صنعتی از روی ضرورت باید خود را برای این تغییرات که گستره ای از هوش مصنوعی، خودروهای بدون سرنشین، چاپ سه بعدی، فناوری نانو، رباتیک و محاسبه گری کوانتومی را دربر می گیرد آماده کنند، تغییراتی که تا سال ۲۰۳۰ به اوج خواهد رسید. هر چند این تغییرات بر همه وجوه زندگی بشر تاثیر خواهد داشت؛ بعضی جنبه ها بیشتر این تغییرات را بروز خواهند داد؛ مانند بازار کار. آثار و پیامدهای انقلاب صنعتی از اکنون در برخی مشاغل و حوزه های کاری مشخص شده است و شغل هایی با نیاز به مهارت کمتر چون خط مونتاژ با کمک کوبات ها (cobot- collaborative robot) یا روبات های تشریح کننده که قادرند در اطراف حرکت کنند پتانسیل خوبی برای انجام این کارها دارند.طبق گزارش مجمع جهانی اقتصاد/World Economic Forum آینده مشاغل به این صورت است؛ مشاغل با بیشترین ریسک؛ مانند مشاغل اداری و دفتری، مشاغلی که امکان ارتقا دارند؛ کارهای تولیدی که ممکن است با فناوری افزایش پیدا کنند و مشاغل با آینده روشن؛ مشاغلی با زمینه رایانه، ریاضی، معماری و مهندسی.
***بازار کار دوقطبی؛ مهارت پایین، درآمد پایین و مهارت بالا؛ درآمد بالابا توجه به آنچه بیان شد، با جایگزینی ماشین های اتوماتیک به جای نیروی کار انسانی، شکاف میان دستاوردها برای بازار سرمایه و دستاوردها برای بازار کار روز به روز عمیق تر می شود. البته یک فرضیه دیگر این است که جایگزینی نیروی کار انسانی با ماشین و فناوری های پیشرفته در مجموع به افزایش کلی فرصت های شغلی مطمئن و ارزشمند منجر شود. هر چند به آسانی نمی توان گفت کدام فرضیه محقق خواهد شد، احتمال وقوع رخدادی ترکیبی از هر دو فرض محتمل تر است و به طور کلی در آینده استعداد بیش از سرمایه عامل مهم در تولید محسوب می شود و این وضعیت بازار کار را به شدت دوقطبی می کند؛ یعنی یک سو مشاغل با مهارت پایین/درآمد پایین و در سوی دیگر مشاغل با مهارت بالا/درآمد بالا قرار می گیرند که در نهایت باید انتظار افزایش تنش اجتماعی را در جوامع بسیار به این دلیل داشت و نابرابری را به بزرگ ترین نگرانی اقتصادی مهم مرتبط با انقلاب صنعتی چهارم تبدیل می کند.در نشست سالانه مجمع جهانی اقتصاد در سال ۲۰۱۷ سه راهکار برای مهار نابرابری در انقلاب صنعتی چهارم مطرح شد؛ گرچه با وقوع انقلاب صنعتی چهارم مشاغل روزمره بسیاری از بین می روند، مشاغل جدید با مهارت های به روز شده ایجاد می شوند و طبق تحقیقات این مجمع ۶۵ درصد دانش آموزان کنونی در مشاغلی مشغول به کار می شوند که هنوز به وجود نیامده اند. با وقوع این انقلاب شاهد ایجاد فرصت های برابر و فراگیرشدن آموزش برای تمام افراد خواهیم بود، همچنین با ایجاد نوآوری هنایی مانند پرینت سه بعدی، واقعیت مجازی و نانو فناوری می توان انتظار داشت خلاقیت و نوآوری های ما بر گونه و زیست بوم انسان تاثیر بگذارد و هزاران مشکل پیش روی را حل کند.
***مرزهای شناور حریم خصوصیدر عصری که فناوری و فناوری اطلاعات و ارتباطات حرف اول را می زند، حریم خصوصی به شدت دستخوش تغییر شده و در مرزی شناور از خصوصی و عمومی بودن حرکت می کند. همچنین اگر هر فردی از امنیت سایبری قابل قبولی برخوردار نباشد، صدمات جبران ناپذیری خواهد خورد. بعد از انقلاب صنعتی اهمیت دیتا دوچندان می شود و کوچکترین اطلاعات مانند رانندگی، خواب، وضعیت سلامت، دیدگاه های فردی در حوزه های مختلف اجتماعی، سیاسی و اقتصادی مرتب ثبت شده و غول های اطلاعاتی داده های بی شماری در مورد هر فرد خواهند داشت. با وجود این محققان از فناوری های مختلفی برای ایمن سازی فناوری اطلاعات در عرصه های مختلف مانند بلاک چین نام می برند. بلاک چین فناوری جدیدی در دنیای دیجیتال است و می تواند به تغییر نقش یا حذف بسیاری نهادها و سازمان ها بیانجامد.با تمام آنچه گفته شد به نظر می رسد روند ظهور انقلاب صنعتی چهارم یا industry 4.0 از مدت ها قبل آغاز شده و دولت ها و ملت ها راهی جز بررسی دقیق مولفه های آن و آمادگی برای استفاده از فرصت ها و مقابله با تهدیدهایش ندارند.
**منصوره شوشتری؛ با تغییر و تلخیص از فصلنامه سامانه نو، نشریه علمی – تخصصی مهندسی صنایع دانشگاه علم و صنعت شماره ۹، تابستان و پاییز ۹۷٫ دو مقاله درآمدی بر انقلاب صنعتی چهارم و تهدیدها و فرصت های انقلاب صنعتی چهارم.
telegram

در صورت تمایل می‌توانید در نوار جستجوی تلگرام @favanews را تایپ کرده و عضو کانال شوید

مطالب جذابی که ممکن است علاقه داشته باشید...

دیدگاه بگذارید

اولین دیدگاه را شما بنویسید.

آگاه سازی از
avatar

wpDiscuz